België beschikt over een stevig sociaal vangnet voor mensen die financieel kwetsbaar zijn. Tweevaak met elkaar verwarde steunmaatregelen zijn de IGO (Inkomensgarantie voor Ouderen) en de hulp van het OCMW (Openbaar Centrum voor Maatschappelijk Welzijn). Hoewel beide bedoeld zijn om personen met een beperkt inkomen te ondersteunen, verschillen ze grondig qua toekenningsvoorwaarden, procedure, bedragen, controle en terugvorderbaarheid.

In dit uitgebreide artikel vergelijken we stap voor stap de IGO en OCMW-hulp, zodat je duidelijk weet waar je recht op hebt of je cliënten correct kunt informeren.

1. Juridische basis en aard

Wat is IGO?

De IGO is een federale sociale bijstandsuitkering voor mensen vanaf 65 jaar die een zeer beperkt inkomen hebben. Ze wordt toegekend door de Federale Pensioendienst (FPD) en is bedoeld om een minimuminkomen te garanderen aan ouderen.

De IGO bestaat sinds 1969 (toen nog onder de naam GRAPA – Garantie op een minimuminkomen voor bejaarden) en is gebaseerd op de solidariteitsgedachte. Men hoeft geen loopbaan te hebben opgebouwd om recht te hebben op een IGO.

Wat is OCMW-hulp?

OCMW-hulp is een vorm van maatschappelijke dienstverlening op lokaal niveau. Het OCMW ondersteunt mensen die niet in staat zijn zelf een menswaardig leven te leiden. Deze hulp kan bestaan uit:

• leefloon (recht op maatschappelijke integratie)
• equivalente financiële hulp
• bijstand in natura (zoals voedsel, huurtoelagen, medische zorg)
• sociale begeleiding.

Deze hulp isgeregeld via de wet op het OCMW van 8 juli 1976.

2.Toekenningsvoorwaarden

Wie heeftrecht op IGO?

De voorwaarden voor een IGO zijn als volgt:

• Leeftijd: minstens 65 jaar
• Nationaliteit: Belg of een gelijkgestelde (zoals EU-burger of erkend vluchteling)
• Verblijf: permanente en werkelijke verblijfplaats in België
• Beperkt inkomen: je inkomsten mogen niet boven een wettelijk vastgestelde grens uitkomen.

⚠️ Als je meer dan 29 dagen per jaarbuiten België verblijft, vervalt je recht op de IGO tijdelijk of zelfs definitief.

Wie heeft recht op OCMW-hulp?

Iedereen die geen toereikend inkomen heeft, kan bij het OCMW terecht – ongeacht leeftijd of loopbaan:

• Je woont in België
• Je bent niet in staat zelf voldoende middelen te verwerven
• Je bent bereid samen te werken met het OCMW (zoals via een geïndividualiseerd project voor maatschappelijke integratie).

3. Berekeningen bedragen

Hoeveel bedraagt de IGO?

De IGO vult jeinkomen aan tot een sociaal minimum:

• Alleenstaanden: tot maximaal € 1.580,37 bruto per maand (bedrag in 2025)
• Samenwonenden: tot € 1.053,58 bruto per maand.

Andere inkomsten (pensioen, huurinkomsten, enz.) worden in mindering gebracht bij de berekening van de IGO.

Hoeveel bedraagt OCMW-hulp?

De leefloonbedragen (Recht op Maatschappelijke Integratie – RMI) bedragen:

• Alleenstaanden: € 1.437,54 tot 2.231,06 bruto per maand
• Samenwonenden: € 808,60 tot 1.383,72
• Met gezinslast: € 1.773,98 tot 2.231,06

OCMW-hulp kandaarnaast ook hulp in natura omvatten, zoals voedselbonnen, hulp bij energiekosten of medische bijstand.

4.Aanvraagprocedure

Hoe vraag jeeen IGO aan?

Je kunt de IGO aanvragen via:

• de Federale Pensioendienst
• het online platform MyPension.be
• je vakbond of een sociaal dienstverlener.

Meestal wordt de IGO automatisch mee onderzocht bij je pensioenaanvraag op 65 jaar. Toch loonthet om actief na te gaan of je aanvraag volledig is.

Hoe vraag je OCMW-hulp aan?

Je richt je tot het OCMW van je gemeente. De procedure omvat:

• een intakegesprek of schriftelijke aanvraag
• een sociaal onderzoek (thuisbezoek, inkomstencontrole, enz.)
• een beslissing binnen 30 kalenderdagen.

Het OCMW bepaaltof je hulp krijgt en in welke vorm, op basis van je volledige sociale situatie.

5. Controle en verplichtingen

IGO-controle

IGO-gerechtigden moeten:

• in België verblijven (29-dagenregel!)
• alle wijzigingen (bv. inkomsten, gezinssamenstelling) melden
• controles aanvaarden, waaronder huisbezoeken en administratieve verificaties.

Bij langdurig verblijf in het buitenland of fraude, wordt de IGO stopgezet of teruggevorderd.

OCMW-controle

Het OCMW kan:

• huisbezoeken uitvoeren
• je vragen documenten te bezorgen (rekeningen, huurcontract, enz.)
• je verplichten tot actieve medewerking (bijvoorbeeld een traject naar werk).

Samenwerking is essentieel. Weigering of fraude kan leiden tot het stopzetten van de hulp.

6. Fiscaliteit en terugvordering

IGO

• Niet belastbaar inkomen
• Geen sociale bijdragen verschuldigd
• Wordt niet teruggevorderd bij overlijden
• Geen impact op successie of erfgenamen.

OCMW-hulp

• Eveneens niet belastbaar
• In sommige gevallen terugvorderbaar, bijvoorbeeld:
• van ouders of kinderen met draagkracht
• van een nalatenschap
• bij onterecht ontvangen hulp door verkeerde verklaringen.

7. Vergelijking in één oogopslag

Kenmerk IGO OCMW-hulp
Leeftijd Vanaf 65 jaar Alle leeftijden
Niveau Federaal Gemeentelijk
Bedrag (alleenstaand) tot € 1.655,41 € 1.297,93
Controle verblijf Strikt (29 dagen) Flexibeler
Procedure Via pensioenadministratie Via OCMW
Terugvordering mogelijk? Nee Ja, soms
Aanvullende hulp Neen Ja (voeding, huur, zorg)

8. Kun je IGO en OCMW-hulp combineren?

In principe niet gelijktijdig. Als je een IGO ontvangt en je totale inkomen overstijgt het leefloon, dan heb je geen recht op bijkomende financiële steun van het OCMW.

Wel mogelijk:

• Tijdelijke OCMW-hulp in afwachting van je IGO-beslissing
• Hulp in natura (zoals medische hulp, voedselhulp) aanvullend op je IGO.

9.Maatschappelijke impact en kritiek

De IGO wordt vaak geprezen voor haar rol in de bestrijding van armoede bij ouderen, maar ligt ook onder vuur:

• Strenge verblijfsvoorwaarden zijn problematisch voor migranten of mensen met familie in het buitenland
• Automatisering is niet altijd transparant.

De hulp van het OCMW wordt als flexibeler en persoonlijker beschouwd, maar:

• langdurige procedures
• stigmatiserende ervaring voor sommige hulpvragers
• verschillen tussen gemeenten in aanpak en empathie.

Conclusie

De IGO ende OCMW-hulp zijn beide belangrijke steunmechanismen, maar verschillen fundamenteel:

• De IGO is nationaal georganiseerd en specifiek gericht op ouderen vanaf 65 jaar met een laag inkomen
• De OCMW-hulp is lokaal georganiseerd en toegankelijk voor iedereen in financiële nood.

Wie 65 jaar ofouder is, heeft er alle belang bij om een aanvraag in te dienen bij de Federale Pensioendienst om na te gaan of hij of zij recht heeft op een IGO. Voor anderen blijft het OCMW het eerste aanspreekpunt bij financiële moeilijkheden.